Foto:

Kulturstien - Utbjoaneset

Parkering: Utbjoa ferjekai

Lett familievennleg tur på sti. Ikkje mogleg med barnevogn eller rullestol.

Følgvegen som går like bak husa/nausta i sjøkanten. Etter ca. 150 meter går vegenover i merka sti. Like etter der vegen går over i sti, ligg dei førstekulturminna. Her er det skålgroper i berget. Når du kjem ned i stranda, er detspor etter ei båtstø, truleg frå mellomalderen. Langs kulturstien vil du finnagravhaugar og gravrøyser, helleristningar og skålgropfelt, og båtstøa i Utbjoavågen.

Kulturstiener ca. 3 km. Inst i Utbjoavågen deler stien seg, slik at du kan gå ei rundløype. Stien går nær sjøkanten, og det er mogleg å fiska eller berre å nyta utsikten utover fjorden mot Stord, Tysnes, Halsenøy og Borgundøy. Løypa går i lett kupert terreng. Det er blaute parti, så du bør ha godt skotøy.

Her følgjer litt informasjon om dei ulike typane av kulturminne:

Gravhaugar og gravrøysar

Haugar og røysar, bygde over graver, er nokre av dei vanlegaste typane synlegefornminne.  Både gravhaugar og gravrøysarfinst på Vestlandet frå tidleg bronsealder til slutten av vikingtida ( dvs fråca 1800 f.kr til ca 1050 e.kr).Etter dette vert kristen gravskikk einerådande.

Gravskikken i denne tida syner to hovudformer, skjelettgrava der den døde vart hauglagtutan brenning, og branngrava, der liket vart kremert.

I dag er det fem gravrøyser langs kulturstien på Utbjoa. Tidlegare har det voreminst fire til. Søkka og skadane på gravminna skuldast plyndring som ligghundre år attende i tid. Skal vi tru på meldingane frå dei som rota i røysene,vart det ikkje funne anna enn gravkistene som no ligg opne for ver og vind.Kistene, eller hellekistene, er laga av både tradisjonell tørrmur og langeheller. Sjølv om vi ikkje veit om funn frå desse fem røysene, så fortel kisteneat vi truleg er i folkevandringstida i eldre jernalder, det vil seie perioden400-550 e.Kr. Det finst eit gravfunn som skal vere frå Utbjoa, men kva røys detlåg i veit vi ikkje. Det var ei mannsgrav frå folkevandringstida som inneheldteit sverd, ein spydspiss av jern og restar av eit skjold.

Helleristningar og skålgropfelt

Helleristningar er bilete av dyr, menneske, ting ellersymbolske figurar som er hogne, slipte eller skorne i stein.  

Etter motiva deler gjerne dei norske helleristninganeseg i to grupper: veideristningar og jordbruksristningar. Det er berre gjortfunn av jordbruksristningar i dette området.

Dei vanlegastemotiva i jordbruksristningane er SKÅLGROPA, ei jamn og lita, gryteforma grop,gjerne frå 2-3 cm og opptil kring 10 cm i tverrmål. Dette motivet har også vorelengst i bruk.

Kulturstienpasserer 4 helleristningsfelt og 2 felt med skålgroper i berg.

Helleristningane

Motivaer få, og skipsfigurane dominerer. Elles finst det såkalla solkors, det erringar med eit kors inni. Pådet eine feltet ved Hovlandsstøa er ein spesiell figur; den er tolka som einarm med hand og utstrekte fingrar. Her finst og hogge inn eit par fotsolar. Slikemotiv har ein freista å tolka som at ein guddom har vore på staden og settfotavtrykket sitt. Det finst og fleire figurar som ikkje er tolka.

Skipsfigurmotivaer ulike på dei ulike felta og det fortel at dei vart hogne til ulike tidergjennom heile bronsealderen, det vil seie gjennom 1300 år (1800-500 f.Kr.).Grunnen til at folk hogg inn bilete i berga på Utbjoa var truleg for å ha eitmøtepunkt med høgare makter eller gudar. Både motivvaletog utforminga av dei einskilde figurane syner at helleristningane på Utbjoahøyrer heime i ein jordbrukskultur som er sams over heile Nord-Europa. For jordbrukande folk er det nærliggjande å tru atgrøderikdom har spela ei viktig rolle.

Skålgropfelta

Langs kulturstien er det to felt med skålgroper, somer hogde inn i berget. Det er interessant at gropene på Utbjoa finst på andrebergflater enn ristningane. Skålgropene opptrer første gong i yngre steinalder(4200-1800 f.Kr.), og eksisterer i ein ubroten tradisjon fram til og med mellomalder(1000-1500 e.Kr.), kan hende og opp til moderne tid. Skålgroper finn ein ofte istøls- og utmarksområde.

Tolkingane av gropene er mange, men det er semje om at gropene var eit reiskapfor å kommunisere med høgare makter.

Båtstøer

Eibåtstø er eit båtopptrekk, ein stad der båtane vart trekte opp slik at dei lågtrygt for ver og vind. Dette var den vanlege måten å fortøye båtar på førbryggene vart vanlege i førre hundreår.

Det er påvist restar av fire gamle båtstøerbak denne naustrekka i Utbjoavågen. Det er ikkje lett å få auge på dei, dessutaner dei avkutta og delvis øydelagde i framkanten, av naust bygde i nyare tid. Noer ingen av dei meir enn 14 meter lange, men opphavleg må dei ha vore lengre. Dessebåtstøene skil  seg ut frå andre  funn av båtstøer i kommunen, fordi desse harvore såpass lange og ligg så langt oppe på land. Lengda på ei båtstø fortelikkje nødvendigvis om kor lang ein båt var, men heller om kor langt opp einmåtte dra båten for at han skulle vere trygg og ikkje reke av eller verte knustav bølgjene.

Korgamle båtstøene er, kan ikkje lett seiast utan nærare granskingar, men det kanvere god grunn til mistanke om før-reformatorisk alder (før 1537 e. Kr) påbåtstøene. Men her har ikkje vore gjort utgravingar, så meir enn mistanke erdet førebels ikkje.

Skrive av Ingrid Johannessen

Kjelde: Svein Indrelid. (1991) «Fornminne og fornminnevern i Ølenkommune». Historisk Museum, Universitetet i Bergen